Ա. Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէտի ազգային ակադեմիական թատրոնից ազգային բառի հանման քայլը կարող է նախադէպ ստեղծել եւ բացասաբար անդրադառնալ միւս մշակութային հաստատութիւնների վրայ:

Օփերային թատրոնը Հայաստանի մշակութային խորհրդանիշներից մէկն է, եւ ազգային բառի բացակայութիւնը կարող է թուլացնել թատրոնում ազգային արուեստի իւրայատուկ բնոյթը։

Եթէ ազգային բաղադրիչը հանւում է առաջատար մշակութային հաստատութեան անուանումից, սա կարող է աստիճանաբար ազդել միւս մշակութային կազմակերպութիւնների կամ համոյթների վրայ՝ թուլացնելով նրանց կապը ազգային մշակոյթի հետ։ Թատրոնի անուանումից ազգային բառի հանումը կարող է դառնալ վատ օրինակ այն մշակութային հաստատութիւնների համար, որոնք կրում են ազգային բառը՝ այսօր օփերան է, վաղը՝ թանգարանները, գրադարանները կամ այլ մշակութային կենտրոններ։

Մշակութային հաստատութիւնների վերանուանումը կարող է առաջացնել հասարակական վրդովմունք, որն էլ իր հերթին կ՛ազդի մշակութային ոլորտի վստահութեան վրայ։

Ազգային բառի բացակայութիւնը կարող է միջազգային մակարդակով տպաւորութիւն ստեղծել, թէ Հայաստանը փորձում է հեռանալ իր ազգային մշակութային ինքնութիւնից՝ հնարաւոր դուռ բացելով կլոպալիզացիայի համար։

Ազգային մշակութային հաստատութիւնները յաճախ հանդիսանում են արժէքների պահպանման եւ փոխանցման հիմք։ Ազգային բաղադրիչի վերացմամբ այդ արժէքները կարող են արժեզրկուել կամ ընկալուել որպէս երկրորդական։

Այս խնդիրները կարող են խորանալ, եթէ չընկալուի ազգային բառի կիրառման կարեւորութիւնը՝ որպէս հասարակութեան պատմական, մշակութային եւ արժէքային կուռ համակարգի հիմք։

Այսպիսի փոփոխութիւնները հանրային եւ մասնագիտական քննարկման բացակայութեամբ յաճախ կարող են առաջացնել մեծ դժգոհութիւններ: Յատկապէս, երբ խօսքը վերաբերում է մշակութային խորհրդանիշ համարուող հաստատութիւններին եւ ազգային ինքնութեան հետ կապուած հարցերին, նման որոշումները կարեւոր է քննարկել ոչ միայն մասնագէտների, այլեւ լայն հասարակութեան ներգրաւմամբ:

Ազգային բառն օփերային թատրոնի անուանման մէջ ունի խորհրդանշական նշանակութիւն, եւ դրա հեռացումը կարող է նուազեցնել կառոյցի ընկալումը որպէս ազգային մշակոյթի պահպանման եւ ներկայացման կարեւորագոյն կենտրոն:

Սա յատկապէս ցաւալի է, երբ խօսքը վերաբերում է մշակութային այնպիսի հաստատութեան, որը պէտք է ոչ միայն ներկայացնի, այլեւ պահպանի եւ զարգացնի ազգային արժէքները։ Եթէ նման քայլն արդարացւում է արդիականացման կամ ինչ-որ ձեւով միջազգայինացման նպատակներով, ապա այն չպէտք է լինի ազգային ինքնութեան հաշուին։

Նման որոշում առաջարկողներն ակնյայտօրէն կամ չեն հասկանում ազգային ինքնութեան ու մշակոյթի արժէքը, կամ դիտմամբ անտեսում են այն։ Ազգային բառը հանելը ոչ թէ ժամանակակիցութեան կամ առաջընթացի նշան է, այլ մտածողութեան պակասի, որը վտանգում է մեր մշակութային ժառանգութիւնը։

Բազմաթիւ երկրներում հեղինակաւոր մշակութային հաստատութիւնները կրում են ազգային անունը՝ ընդգծելով իրենց կապը երկրի մշակոյթի, ինքնութեան եւ աւանդոյթների հետ։ Ահա մի քանի օրինակ՝ ըստ ոլորտների.

1. Ռուսաստան • Ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ (National Philharmonic Orchestra of Russia) • Կլինգայի անուան Ազգային ակադեմիական երգչախումբ

2. ԱՄՆ • National Symphony Orchestra (Ուաշինկթըն, Կենտրոնական սիմֆոնիկ նուագախումբ)

3. Ֆրանսիա • Orchestre National de France (Ֆրանսիայի ազգային նուագախումբ)

4. Չեխիա • Prague National Opera Chorus (Փրահայի ազգային օփերային երգչախումբ)

5. Հունգարիա • Hungarian National Philharmonic (Հունգարիայի ազգային ֆիլհարմոնիկ նուագախումբ)

Օփերային թատրոններ

1. Ռուսաստան • Մոսկուայի Մեծ թատրոն (Bolshoi Theatre, բայց յաճախ դիտարկւում է որպէս ազգային հաստատութիւն) • Սանկտ Փեթերպուրկի Մարիինեան թատրոն

2. Իտալիա • Teatro dell’Opera Nazionale di Roma (Հռոմի ազգային օփերա)

3. Ֆրանսիա • Opéra National de Paris (Փարիզի ազգային օփերա)

4. Գերմանիա • Bayerische Staatsoper (Պաւարիայի ազգային օփերա, Միւնխէն)

5. Հունգարիա • Hungarian State Opera (Հունգարիայի ազգային օփերա)

Պալէտային խմբեր

1. Ռուսաստան • Մեծ թատրոնի Պալէտային խումբ (Bolshoi Ballet, ազգային հեղինակութիւն ունի) • Մարիինեան թատրոնի պալէտ (Mariinsky Ballet)

2. Ֆրանսիա • Ballet de l’Opéra National de Paris (Փարիզի ազգային օփերայի պալէտ)

3. ԱՄՆ • American National Ballet (Ամերիկայի ազգային պալէտ)

4. Հունգարիա • Hungarian National Ballet (Հունգարիայի ազգային պալէտ)

5. Քուպա • Cuban National Ballet (Քուպայի ազգային պալէտ)

Թատրոններ

1. Ռուսաստան • Վախթանգովի անուան Ազգային թատրոն

2. Բրիտանիա • National Theatre (Ազգային թատրոն, Լոնտոն)

3. Ֆրանսիա • Comédie-Française (Ֆրանսիայի ազգային թատրոն)

4. Լեհաստան • Teatr Narodowy (Լեհաստանի ազգային թատրոն)

5. Չեխիա • Národní Divadlo (Փրահայի ազգային թատրոն)

Այսպէս կարելի է անվերջ թուարկել, բայց բաւարարուենք այսքանով:

Այս հաստատութիւնները ոչ միայն կրում են ազգային տիտղոսը, այլեւ հանդիսանում են իրենց երկրների մշակոյթի կարեւորագոյն կենտրոններ՝ պահպանելով ազգային արուեստի եւ աւանդոյթների զարգացումը։

Վերացնել անիմաստ որոշումը եւ ազգային բառը վերադարձնել իր տիրոջը՝ օփերային թատրոն:

Կարէն Գէորգեան
Ֆէյսպուքեան Գրառում