Արեւմտահայերէնը հիմք է ոչ միայն մեր լեզուական ինքնութեան, այլեւ՝ մեր հաւաքական յիշողութեան, մեր պատմական արդարութեան պահանջին՝ Հայ Դատին, եւ ընդհանրապէս հայութեան գոյատեւման։ Արեւմտահայերէնը բառերու պարզ շարան մը չէ, ոչ ալ անցեալի փոշոտ էջերու մէջ փակուած հնութիւն մը։ Արեւմտահայերէնը կենդանի գոյութիւն է՝ շունչով, յիշողութեամբ եւ պայքարով լեցուն։ Այս լեզուն ծնած է…

Ի՞նչ է լեզուն, երբեմն կը հարցնենք: Լեզուն, մարդոց իրարու հետ խօսելու կամ հաղորդակցելու միջոցն է,- կը պատասխանենք ամէնէն պարզ ձեւով ու կ’աւելցնենք թէ,- ան ազգի մը ապրելու եւ գոյատեւելու ամէնէն զորաւոր զէնքն ալ է: Առանց անոր նոյն այդ ազգը կը կորսուի: Մարդ անհատը շնորհիւ իր ստեղծագործ միտքին եւ մտածողական ու հնարելու կարողականութեան, քաղաքակրթուելով, բնութեան եւ իր շրջապատի ազդեցութեան տակ ու մանաւանդ իր կեանքի ընթացքին ապրելու ստիպողականութենէն մղուած ու թելադրուած, զարգացուցած ու ճոխացուցած է իր այս լեզուն: Լեզուն գործածուած է նախ պարզապէս ապրելու, եւ ապա եկողները ապրեցնելու նպատակով: Լեզուն…

Նախորդ յօդուածին մէջ (ներկայացուած տուեալները մեզ կը հրաւիրեն լուրջ խորհրդածութեան. արեւմտահայերէնի կենսունակութեան պահպանումը այսօր մեր համազգային առաջնահերթութիւնն է: Մեր նպատակն է արեւմտահայերէնը հասցնել հոն, ուր կը բաբախէ նոր սերունդին սիրտը` թուային հարթակներէն մինչեւ առօրեայ ստեղծագործական շփումներ: Այս յօդուածով լուսարձակի տակ պիտի առնենք այն գործնական եւ խոստմնալից քայլերը, որոնք կրնան լեզուի…

Ձմեռ է: Փետրուար ամիս: Քեսապի քաղցր առաւօտը ո՛ւր, քաղաքի առաւօտը ուր: Քեսապ, երբ առաւօտեան աչքդ կը բանաս ու գարնան թէ ամրան պատուհանէն դուրս կը նայիս, երկնքի գեղեցիկ կապոյտը կը վայելես: Արեւուն ջերմացնող շողերը մեղմիկ-մեղմիկ դէմքդ կը շոյեն, եթէ շուտով գոհունակութեան ժպիտովդ պատասխան չտաս անոնց, զօրաւոր տաքութեան ու լոյսի կը վերածուին…

Հակառակ բոլոր ճիգերուն ու ջանքերուն, Սփիւռքը տակաւ կը տառապի բազմաթիւ տագնապներէ, որոնք իր ամէնօրեայ կեանքին մէջ նշմարելի են եւ երթալով աւելի կը խորանան։ Կար ժամանակ, երբ այդ բոլորը նուազ մտահոգութիւններ էին, ընդհակառակը, միշտ բարեկարգելի եւ ուսանելի էին, ուրախալի ու հպարտալի, որովհետեւ ատոնք սեղմօրէն ու լրջօրէն առնչուած էին հայու ինքնութեան պահպանումին…

(ԾՆՆԴԵԱՆ 150-ԱՄԵԱԿԻՆ ԱՌԻԹՈՎ) Ներածական Հայ ժողովուրդի պատմութեան մէջ կան այնպիսի անհատներ, որոնց անունները կը դառնան տիեզերական՝ ոչ թէ լոկ իրենց գործերու առատութեան համար, այլ մեր դարաւոր ինքնութեան շունչը մարմնաւորած ըլլալնուն համար։ Այդ սքանչելի մեծերուն շարքին է Հրաչեայ Աճառեանը. մարդ, որուն կեանքը բառ դարձաւ, իսկ բառը՝ գիրք, շունչ, ազգ եւ յաւերժութիւն։…

          Դարավերջին ախտ է եթերի լատինատառ հայերէնը, որ երբեմն կը գրուի, նաեւ խօսափողէն, որպէս ճառ ընթերցուելու համար: Մի՛ հարցնէք ի՞նչ ընելու, ո՞ր սնափառութեան եւ ո՞ր ազգային համարուած պատեհապաշտութեան տուրք տալու համար այդ կ’ըլլայ: Մեսրոպեան տառերով գրուող հայերէնն ալ յաճախ փարսախներով հեռու է հայերէնի քերականութեան, ուղղագրութեան եւ հոլովական կանոններէն, նաեւ երբ…

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ Թէեւ դպրոցը, եկեղեցին, մամուլն ու մշակութային միութիւնները կենսական դեր ունին վտանգուած լեզուներու պահպանման մէջ, սակայն ընկերալեզուաբանական իրականութիւնը կը հաստատէ անվիճելի ճշմարտութիւն մը` լեզուի գոյութեան գլխաւոր երաշխաւորը տունն է: Լեզուի մը մահուան, պահպանման կամ վերակենդանացման ճակատագիրը կը վճռուի ընտանեկան յարկին տակ: Ուստի, եթէ կը փնտռենք արեւմտահայերէնի` վտանգուած լեզուի մը, փրկութեան…

Ահաւասիկ տեսարան մը, որ տեղի կ՛ունենայ ու կը կրկնուի հայ ընտանիքներու մէջ աշխարհի ամբողջ տարածքին. ծնողք կամ մեծ հայր ու մայրեր կը խօսին իրենց զաւկին կամ թոռան հետ մայրենի լեզուով՝ հայերէն, զաւակները կամ թոռները կատարեալ կը հասկնան իւրաքանչիւր բառ, ապա, կը պատասխանեն՝ անջանադիր վստահութեամբ, անգլերէնով կամ այլ «մեծամասնական» լեզուով մը, ինչպէս են ֆրանսերէնը, արաբերէնը, սպաներէնը կամ ռուսերէնը՝ համապատասխան…

Այսօր ես իմ Կաղանդ Պապուկս ստեղծեցի: Տեսքով շատ դիւրեկան ու բարի է, բայց անոր կը պակսի կենարար շունչը, որպէսզի խօսի, շարժի, քալէ եւ իր խաղերով զուարթացնէ սիրտերը: -Որքա՜ն գրաւիչ ես սիրելի, Կաղանդ Պապո՛ւկս, երանի՜ իսկական ըլլայիր ու հետս հաղորդակցէիր եւ ես քեզի պատմէի այս տարուայ ընթացքին կեանքիս անցուդարձերը: Ոմանք շատ…