Թուրքական (կամ աւելի լայն իմաստով՝ Օսմանեան եւ աւելի ուշ՝ Թուրքական Հանրապետութեան) ազդեցութեան ընդլայնումը Անդրկովկասի վրայ, որը ներառում է ժամանակակից Հայաստանը, Վրաստանը եւ Ատրպէյճանը, բարդ պատմական գործընթաց է, որը տեղի է ունեցել մի քանի դարերի ընթացքում եւ ձեւաւորուել է կայսերական մրցակցութեան, էթնիկ քաղաքականութեան եւ ժամանակակից պետականաշինութեան միջոցով։ 1. Օսմանեան շրջան (16-19-րդ դարեր) Այս ընթացքում Օսմանեան կայսրութիւնը…

Լեզու, սփիւռք, հայրենիք, յիշողութիւն, ինքնութիւն, ձուլում, մայրենի լեզու, լեզուներու անհետացում, լեզուապահպանում, լեզուներու վերակենդանացում, փոքրամասնութիւններ՝ ամէնէն շատ սերտուած նիւթերն են ընկերալեզուաբաններու կողմէ: Պատահական չէ, որ լեզուապահպանումի հարցը առաջնահերթ տեղ սկսած է գրաւել համաշխարհային գետնի վրայ։ Թիւերով խօսինք Անցեալին ունեցած ենք 12 հազար լեզուներ, եւ այսօր 6 հազար լեզուներ գոյութիւն ունին։ Այս 6000 լեզուներէն 276-ը կը խօսուին…

Վատիկանի քահանայապետը Քրիստոսի ներկայացուցիչն է երկրագունդի վրայ: Այդպէս հռչակած են իրենք զիրենք ու աշխարհով մէկ ընդունած: Կար ժամանակ երբ երկինքի մէջ հողաշերտ կը ծախէին ու կտոր մը վկայագրի փոխարէն կը ստանային հսկայական գումարներ: Պատմութիւնը կը շարունակէ կրկնել ինքզինք: Բոլորս լաւ կը յիշենք, հազարաւոր հայորդիներու նահատակութեան պատճառ եղող Արցախի քառասունչորսօրեայ պատերազմին, մարդասիրական ոչ մէկ ակնարկութիւն եղաւ…

Շաբաթներ առաջ, մեր ընկերներուն տան մէջ հաւաքոյթի մը ընթացքին տեղի ունեցաւ անհանգստացնող (կիսա)վիճաբանութիւն մը, թէ արդեօք կարեւո՞ր են սփիւռքի հայկական վարժարաններու՝ Հայաստան կատարած դասարանային այցելութիւնները: Սփիւռքէն Հայաստան փոխադրուած ծանօթներէս մէկը կը պնդէր, թէ այս ճամբորդութիւնները մակերեսային, զբօսաշրջիկի պտոյտներ են․ աշակերտները կու գան, կը զուարճանան, լուսանկարներ կ՚առնեն եւ կը մեկնին առանց իսկական կապեր ստեղծելու: Կողակիցս՝ Արազը,…

Մարտի վերջին Երեքշաբթի առաւօտն էր, երբ ճշդուած ժամուն, միտքս լեցուած անօրինակ կարօտով, հայկական այդ դպրոցը գացի: Կ’երթայի յատուկ հրաւէրով մը, հանդիպելու վարժարանի երկրորդականի բարձրագոյն երկու կարգերու երկսեռ աշակերտներուն հետ: Այսպէս, իրենց հայերէն լեզուի ուսուցչուհի Սոնայի նախաձեռնութեամբ, ես, անձնապէս լման դասապահ մը հոն աշակերտներուն հետ պիտի անցնէի: Անոնց պիտի խօսէի: Պիտի զրուցէի: Պիտի պատմէի: Պիտի բացատրէի,…

Կարեւոր հարց մը կայ, որուն շուրջ արեւմտահայ համայնքը չէ կրցած համաձայնիլ։ Ի՞նչ է այս կարեւոր հարցը։ Արեւմտահայերէնի մէջ շարունակական գործողութիւն մը արտայայտելու համար բայի եղանակ չկայ, կամ գոնէ այդպէս կ՛ըսեն քերականութեան գիրքերը եւ «մաքուր հայերէն» գիտցողները։ Չկայ անգլերէն “I am writing”ի նման կամ սպաներէն “estoy escribiendo”ի նման կառուցուածք մը, որ շարունակական գործողութիւն մը արտայայտէ։ Հետեւաբար,…

Ամէն անգամ որ գաղութ մը այցելելու առիթը կ’ունենամ՝ կ’ուզեմ նաեւ տեսնել հոն գործող հայկական դպրոցները։ Կը տեսնեմ թէ ինչքան անփոխարինելի է հայ դպրոցին դերը հայակերտումի եւ մարդակերտումի գործընթացին մէջ՝ սփիւռքեան իրականութիւններուն համար։ Եւ պարագան նոյնն է Պոլսոյ Պէյօղլուի շրջանին մէջ գործող Էսաեան վարժարանի, ուր առիթը ունեցայ այցելելու Երեքշաբթի 24 Մարտ 2025ին, ընկերակցութեամբ Պէյօղլուի Ս. Եկեղեցեաց քարոզիչ՝…

«Հայկական Ուղղութիւն» (Հայկական Արեւելում կամ Հայկական Օրիանդացիա) հասկացողութիւնը պարզապէս յղացք չէ, այլ՝ կենդանի եւ զարգացող յանձնառութիւն է որ կը ներկայացնէ այն առանձնայատուկ մշակութային, պատմական եւ ազգային արժէքներու գումարը, որոնք կը սահմանեն հայ ժողովուրդի ինքնութիւնը: Այս ուղղութիւնը կը կազմաւորէ մեր ինքնութիւնը, կը կառուցէ մեր տեսաշխարհը եւ կ’առաջնորդէ մեզ, երբ կը նաւարկենք ժամանակակից համաշխարհային քաղաքական, տնտեսական եւ…

-Մա՛յրս, «ղատանը ալիյիմ», (ցաւդ առնեմ) յամառութիւն մի՛ ըներ, ել՛, լաթերդ հաւաքէ՛ եւ մեզի հետ եկուր: -Ո՛չ,ես տեղէս շարժողը չեմ. եթէ մեռնիլ մը կայ, ապա ես հո՛ս կը մեռնիմ: -Մա՛յրս, ո՛վ քեզի թոյլ կու տայ, որ մեռնիս. քեզ հետս Ֆրանսա պիտի տանիմ: -Ֆրանսայը «պաթսըն» (կորսուի). եթէ նոյնիսկ երկինքէն կրակ իջնէ, ես Լիբանանէն մեկնողը չե՛մ։ Տիկին Մանուշակին…

 Հայրենադարձի լեզուական «ԱՏԱՊՏԱՑՈՒՄ»-էն թելադրուած, հասկնալ՝ պատշաճեցումէն,  կրկին մտածեցի հայերէնը ըստ իր արմատներուն, իր բառերով եւ իր ուղղագրական հարազատութեամբ վերականգնելու, խօսելու եւ գրելու մասին, որպէս հոգեմտաւոր ենթահողը ազգի վերականգնման, որպէսզի մնանք ճշմարիտի եւ հարազատի շարունակութեան ուղեծիրին վրայ: Այս ազգային եւ քաղաքական  հիմնահարց պէտք է ըլլար եւ չէ: Ան օրակարգ չէ ներսի եւ դուրսի ղեկավարութիւններուն համար, իսկ զանգուածները,…