Արուեստական իմացականութեան (ԱԻ-AI) նկատմամբ խանդավառութիւն կը տիրէ ամէնուր։ Մեքենաները այսօր կրնան գրել, նկարներ եւ երաժշտութիւն ստեղծել, լեզուներ թարգմանել, նոյնիսկ մարդուն նման խօսիլ։ Շատեր արդէն վստահ են, թէ ԱԻ-ի միջոցով մարդկային գիտակցութեան ստեղծումը պարզապէս ժամանակի հարց է։ Ըստ այս պատկերացումին, եթէ հաշուարկային ուժը, տեղեկութիւններու ծաւալը եւ ալկորիթմները բաւական զարգանան, մեքենան օր մը անխուսափելիօրէն պիտի «արթննայ»։ Ինքզինք…

Երբ հայ ընտանիքի մը մէջ, ուր հայր եւ մայր հայ են, մայրենիի հաղորդակցութիւնը կը նուազի, եւ լեզուն դուրս կը մնայ տնային խօսակցութիւններէն, լեզուի բնականոն զարգացման ընթացքը կը դիմագրաւէ նոր մարտահրաւէրներ` զայն մղելով զգայուն վիճակի: Լեզուական այս տեղաշարժը ցոյց կու տայ, որ մարտահրաւէրը հասած է մեր ինքնութեան կարեւորագոյն բջիջին` տան: Այսօր ընտանեկան յարկերէ ներս արեւմտահայերէնը կը…

Վերջին տարիներուն, արհեստական բանականութիւնը (ԱԲ) արագ կերպով կը ներթափանցէ մեր առօրեայ կեանքէն ներս՝ դառնալով տեղեկութեան, գրելու եւ որոշումներու կայացման կարեւոր գործիք մը։ Սակայն, այս զարգացումներուն կողքին, կը յայտնուին նաեւ մտահոգիչ երեւոյթներ, որոնք կը ստիպեն մեզ վերանայելու ոչ միայն արհեստագիտութիւնը, այլեւ՝ նոյնիսկ մեր մարդկային բնութիւնը։ The New York Times-ի 10 Մարտ 2026-ի համարին մէջ, «Տեսակէտ» սիւնակով…

Արեւմտահայերէնը հիմք է ոչ միայն մեր լեզուական ինքնութեան, այլեւ՝ մեր հաւաքական յիշողութեան, մեր պատմական արդարութեան պահանջին՝ Հայ Դատին, եւ ընդհանրապէս հայութեան գոյատեւման։ Արեւմտահայերէնը բառերու պարզ շարան մը չէ, ոչ ալ անցեալի փոշոտ էջերու մէջ փակուած հնութիւն մը։ Արեւմտահայերէնը կենդանի գոյութիւն է՝ շունչով, յիշողութեամբ եւ պայքարով լեցուն։ Այս լեզուն ծնած է մեր մեծ մայրերուն շուրթերուն վրայ՝…

Ընդունուած է, որ Հայկական լեռնաշխարհը եւ շրջակայ տարածքները հնդեւրոպացիների նախնիների` արիական ցեղերի բնօրրանն են, հայրենիքը: Այդ տարածքների բնակիչները` հայ-արմէնները արիական ցեղերի ուղղակի ժառանգներն են, որոնք հազարամեակներ շարունակ ապրում ու արարում են իրենց բնօրրանում: Արարատի երկրի՝ Հայքի բնակիչներին են տրուել սրբազան օրէնքները՝ (Մե), որոնցով պէտք է առաջնորդուի մարդկութիւնը: Հայոց մէջ մեծ տեղ էր տրւում անհատին /կատարեալ…

Ի՞նչ է լեզուն, երբեմն կը հարցնենք: Լեզուն, մարդոց իրարու հետ խօսելու կամ հաղորդակցելու միջոցն է,- կը պատասխանենք ամէնէն պարզ ձեւով ու կ’աւելցնենք թէ,- ան ազգի մը ապրելու եւ գոյատեւելու ամէնէն զորաւոր զէնքն ալ է: Առանց անոր նոյն այդ ազգը կը կորսուի: Մարդ անհատը շնորհիւ իր ստեղծագործ միտքին եւ մտածողական ու հնարելու կարողականութեան, քաղաքակրթուելով, բնութեան եւ իր շրջապատի ազդեցութեան տակ ու մանաւանդ իր կեանքի ընթացքին ապրելու ստիպողականութենէն մղուած ու թելադրուած, զարգացուցած ու ճոխացուցած է իր այս լեզուն: Լեզուն գործածուած է նախ պարզապէս ապրելու, եւ ապա եկողները ապրեցնելու նպատակով: Լեզուն ըլլալով հանդերձ նշաններու համակարգ մը…

Նախորդ յօդուածին մէջ (ներկայացուած տուեալները մեզ կը հրաւիրեն լուրջ խորհրդածութեան. արեւմտահայերէնի կենսունակութեան պահպանումը այսօր մեր համազգային առաջնահերթութիւնն է: Մեր նպատակն է արեւմտահայերէնը հասցնել հոն, ուր կը բաբախէ նոր սերունդին սիրտը` թուային հարթակներէն մինչեւ առօրեայ ստեղծագործական շփումներ: Այս յօդուածով լուսարձակի տակ պիտի առնենք այն գործնական եւ խոստմնալից քայլերը, որոնք կրնան լեզուի ուսուցումը վերածել ներշնչող, ժամանակակից եւ…

Ժամանակին, երբ երեխայ մը կը ծնէր, անոր ընտանիքը անմիջապէս գեղեցիկ ու գունաւոր երազներ կը կապէր անոր աշխարհ գալուն հետ: Մանչ զաւակին հետ երազները աւելի յստակ, խիստ եւ իրականութեան մօտ կ՛ըլլային, սակայն աղջիկ զաւակին ճակատագիրը շատ անգամ կը կապուէր բախտին: Ճիշդ է, որ այսօր այս կարծիքը փոխուած է, սակայն տակաւին մեր ենթագիտակցութեան մէջ տեղ կը գրաւէ:…

Կոռուպցիոն խայտառակութիւնից դեռեւս ուշքի չեկած՝ Ատրպէյճանի Գիտութիւնների ազգային ակադեմիան յայտնուել է նոր սքանտալի կենդրոնում։ Ակադեմիայի նախագահութիւնում նիստի մասնակիցները՝ հիմնականում պատկառելի տարիքի «ակադեմիկոսներ», յայտնուել են բաւականին անյարմար իրավիճակում. տեսախցիկը նիստի անդամների մեծ մասին ֆիքսել է ուղղակի քնած. ըստ երեւոյթին՝ միջոցառումը «մահացու ձանձրալի» է եղել։ Քնել էին կուշտ ու խաղաղ։ Չէ՞ որ կոռուպցիոն սխեմաներն արդէն ձեւաւորուած են, պատմութիւնը՝ կեղծուած, գիտութիւնը՝…

Ձմեռ է: Փետրուար ամիս: Քեսապի քաղցր առաւօտը ո՛ւր, քաղաքի առաւօտը ուր: Քեսապ, երբ առաւօտեան աչքդ կը բանաս ու գարնան թէ ամրան պատուհանէն դուրս կը նայիս, երկնքի գեղեցիկ կապոյտը կը վայելես: Արեւուն ջերմացնող շողերը մեղմիկ-մեղմիկ դէմքդ կը շոյեն, եթէ շուտով գոհունակութեան ժպիտովդ պատասխան չտաս անոնց, զօրաւոր տաքութեան ու լոյսի կը վերածուին ու աչքերդ կը կծկեն: Հետզհետէ…