Ցեղասպանութենէն եւ Հայաստանի խորհրդայնացումէն յետոյ կազմաւորուած քսաներորդ «կարճ» դարու հայկական Սփիւռքին համար առաջին դէմք յոգնակիով հաւաքական ինքնութեան մը սահմանումը միշտ ալ եղած է գրական / ստեղծագործական, իմացական եւ, մանաւանդ, քաղաքական մարտահրաւէր մը: Այդ մարտահրաւէրը աւելի քան ինքզինք կը պարտադրէ այսօր, 21-րդ դարուն, ի մասնաւորի 44-օրեայ պատերազմի յաջորդած հինգ տարիներուն Սփիւռքի՝…

Վերջերս, Փղոսկրեայ Ափունքի մայրաքաղաք Ապիճանի կեդրոնական փողոցներէն մէկը կոչուեցաւ ծնունդով լիբանանահայ, Ափրիկեան եւ Եւրոպական ցամաքամասերուն մէջ վարսայարդարի տարածուն համբաւ մը ստեղծած Կարօ Հացպանեանի անունով: Սա ափրիկեան այդ երկրի կառավարութեան կողմէ շնորհուած հազուագիւտ եւ խորիմաստ մեծարում մըն է, որ պաշտօնապէս կը վաւերացնէ պարոն Հացպանեանի տասնամեակներու ներդրումը երկրի մշակութային կեանքին մէջ։ Առիթը…

«Մեզ ելք չեն թողել: Մենք պիտի դուրս գանք ինքնամոռաց պայքարի» Սերժ Սրապիոնեան (գրականագէտ, 1957-2024) «Մեզ ելք չեն թողել»… Իրաւի Խօսք: Պոռթկումը գրականագէտ, ներհուն եւ յանդուգն մտաւորական Սերժ Սրապիոնեանի, հայ մարդ՝ որուն հետ ըլլալ հարստացում էր, յոյսի եւ միացման խոստումի տարիներուն, երբ ան Սփիւռքի փոխ-նախարար էր: Նախարարութիւն՝ որ «ներսի եւ դուրսի» միջեւ…

Խառնաշփոթ եւ ցաւոտ ժամանակներ էին..: Վերապրած hայ ժողովուրդը իր վերջին շունչով կարծէք կը փորձէր գոյատեւել… Սփիւռքը ցիր ու ցան, բայց կեանքի կոչուած էր արդէն: Թէեւ անկարելի թուելու չափ  դժուար կը թուէր ըլլալ վերականգնումը, սակայն ամէն գնով կարելի դարձաւ եւ հրաշքով մը, Սփիւռքը նոր շունչ ստացած գործեց եւ կանգնեցաւ նոր հողերու…

Հայոց Հայրենիքի վերջին բեկորը Հայաստանի հանրապետութիւնը,  բնական է որ մնայուն օրակարգ ըլլայ, ոչ միայն երկրին մէջ, այլ նաեւ, ամենուրեք ուր հայեր կան:Բեկորի պաշտպանութիւնը չի նշանակեր ԱԶԳԻ ԻՐԱՒ ՀԱՅՐԵՆԻՔը մոռնալ եւ զայն կոչել «պատմական», արձանագրել պատմութեան շահ-վնասի ցուցակին վրայ որպէս զգացական յիշողութիւն: Ըսել, որ աստ եւ անդ «հայեր կան», մեզ կը…

Մանկութեան օրերս երբ կը մտաբերեմ, կը գոհանամ Աստուծմէ թէ բախտաւոր մանուկ մը եղած եմ, շրջապատուած բազմանդամ ընտանիքով, սիրալիր հարեւաններով ու թաղեցիներով: Բոլորէն սիրուած, փայփայուած, ես ալ իմ կարգիս, սիրած եւ յարգած եմ զանոնք: Մէկ խօսքով, ուրախ մանկութիւն մը ունեցած եմ, նուազագոյնը իմ յիշատակներս այդպէս են: Մեր տունը (հետագային մեծ մօրս…

Տօնական երկար սեղանին շուրջ մեծաթիւ հիւրեր կային: Կողքս նստած տիկինները սիրելի ազգականներ էին, բայց ճիշդ դէմս նստող տարեց տիկինը անծանօթ էր: Երկու վայրկեան ետք մենք դարձանք ծանօթներ, երբ մեր ջերմ բարեւներn ու անունները փոխանակեցինք իրարու: Տիկին Հրանուշին դէմքը խաղաղ, միաժամանակ խորհրդաւոր «բոյր» մը ունէր: Տարիքի բերումով, անոր վար ծանրացած կոպերը…

Ազգը՝ որ ի Հայաստան, բազմանուն Սփիւռք(ներ), նոր, հին, պատմական, Ռուսիա, Թուրքիա, նաեւ «մնացորդացի թաքուն հայեր», Մուշ, Վան, Կիլիկիա եւ ամենուրեք, ՀԱՅ ԱԶԳ, որուն համար քաղաքական միամտութեամբ ըսին. «համաշխարհային», ազգ՝ որ աշխարհագրական սահմաններ չունի, այսինքն ան անորոշ տեսութիւն մըն է:  Հանրապետութեան եւ Սփիւռք(ներ)ի բազմանուն, տեւաբար բազմացող եւ բազմաթիւ  «առաջնորդութիւն»ներուն համար, ՀԱ3…

Ամէն բանի մասին կը գրուի եւ կը խօսուի, բեմերը, լրատուամիջոցները  եւ ժողովները բազում են, խօսող-գրողներ ալ ալ բազում են: Դեռ ոչ ոք կազմեց ցուցակը մեր բազմանուն եւ բազմագոյն, հին,  նոր եւ աճող բաժանումներուն, անոնք ըլլան Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ թէ անկէ դուրս՝ Սփիւռքի: Կարծէք  կոտորակումները  բնական են, չեն անհանգստացներ, բարիք են:…