Հայկական Սփիւռքի ներկան իր ամբողջութեան մէջ հասկնալու հարցն է հոս, իր անցեալով ու ապագայով։ Նախ ընդունինք, որ Սփիւռքի անցեալը կարելի է հասկնալ երկու ուղղութեամբ. մէկը՝ դէպքերու ստոյգ պատմութիւնն է, կամ գոյութիւն ունեցած դէպքերու առարկայական իրողութիւններու պատմութիւնը, միւսը՝ հոգեբանական կամ մտքերու տեսակաւորման դրուածքով ենթակայական մեկնաբանութիւններու պատմութիւնն է։ Երկու ուղղութեամբ ալ անցեալի…