«Ատրպէճանցիները վիկինգների, էտրուսկների, տրոյացիների եւ այլոց նախնիներն են…»․ նման «եզրայանգման» են եկել ատրպէճանցի գիտնականները։ Յաջորդիւ՝ վերջիններս, ըստ երեւոյթին, ատրպէճանական կը յայտարարեն նաեւ սառը օդը։ Առաջին հայեացքից կարող է թուալ, թէ ասուածը սատիրայի կամ գիտական ֆանթասթիքայի ժանրից է, սակայն, դժբախտաբար, բոլորովին էլ այդպէս չէ։ Խնդիրն այն է, որ «իսկապէս» ատրպէճանական պատմագիտութիւնը…

Ովքեր են նրանք ծագումով. գուցէ`հայե՞ր։ Միայն 1920-ական թուականներին պասքերի հայկական ծագման թեմային անդրադարձավ ազգութեամբ պասք, ակադեմիկոս Պեռնարտօ Էսթորնէս Լասան, ով Վիեննայում ֆրանսերէն լեզուով լոյս ընծայեց պասք ժողովրդի մասին իր սենսացիոն աշխատութիւնը: Պասքերը Արեւմտեան Եւրոպայի հնագոյն ժողովուրդն են: Նրանց գոյութիւնը տարածաշրջանում աւելի քան երեք հազար տարուայ պատմութիւն ունի: Պասքերի թուաքանակը աշխարհում…

Սուրիոյ մէջ, 1970-ականներէն սկսեալ, աւելի քան կէս դար, երկրին նոր շրջաններու պատմութիւնը գրի առնուեցաւ անսակարկելի, անվիճելի ու խստօրէն անհակաճառելի հայեացքով մը, որ կը միտէր ներբողել, օրհնաբանել, գրեթէ աստուածացնել իշխող վեհապետը, զուգահեռաբար տարածելով անոր ղեկավարած քաղաքական հոսանքին,– ընկերվարական կուսակցութիւն մը ,– գաղափարախօսութիւնը` իբրեւ ՄԻԱ՛Կ ընդունելի դաւանանք…։ Դո՛ւք հաշուեցէք, թէ երկրի տարածքին…

Երբ գրողը կը մեռնի, կը վերածուի գիրքերու, ինչը, ի վերջոյ, այնքան ալ գէշ վերածնունդ չէ։ Խ. Լ. Պորխէս Փայտի փորագրութեան հնարքի ստեղծման օրէն մինչեւ թուային տպագրութեան ժամանակակից թեքնոլոժի, տպագրութեան պատմութիւնը կը քալէ քաղաքակրթութեան պատմութեան զուգընթաց։ Տպագրութեան մեզի յայտնի ամէնէն հին ձեւը փայտատիպերով տպագրութիւնն է, որ առաջին անգամ իրականացուած է Չինաստան, շուրջ…

Այսօր Կարսի ստորացուցիչ պայմանագրի տարեդարձն է։ Այսօր շատ է խօսւում հայ եւ ռուս ժողովուրդների դարաւոր բարեկամութեան, մշակութային, քաղաքական շփումների եւայլնի մասին: Իսկապէս, հայ եւ ռուս ժողովուրդների այդ բազմաշերտ շփումը դարերի խորքից է գալիս, բայց արդեօք այդ յարաբերութիւնները միշտ բարեկամական են եղել, կամ աւելի ճիշդ կը լինի ասել` երկկողմանի բարեկամական են…

Քսաներորդ դարը ծնեց ականաւոր առաջնորդներ՝ Չըրչիլ, տը Կոլ, Ռուզվելթ, Կանտի, Մանտելա. գործիչներ, որոնց խօսքերն ու գործողութիւնները ձեւաւորեցին ոչ միայն իրենց ազգերը, այլեւ աշխարհը։ Մեծ եղաւ անոնց ազդեցութիւնը համաշխարհային պատերազմներու, ապագաղութացման, գաղափարախօսական հակամարտութիւններու եւ Պաղ պատերազմի պատճառով. աշխարհը պէտք ունէր զօրեղ անհատականութիւններու։ 21-րդ դարու համաշխարհային քաղաքականութիւնը, սակայն, նուազ կը սեւեռուի բացառիկ…

1920 թուականի Օգոստոսի 10-ը հայ ժողովրդի նորագոյն պատմութեան մէջ դաջուել է որպէս յաղթանակի եւ ողբերգութեան, իրաւական յաղթանակի եւ դառը հիասթափութեան միաձուլուած խորհրդանիշ։ Այդ օրը Փարիզի Սեւր արուարձանի յախճապակու հանրայայտ գործարանի ցուցասրահում ստորագրուեց մի պայմանագիր, որը պէտք է վերջակէտ դնէր Առաջին համաշխարհային պատերազմին Մերձաւոր Արեւելքում եւ իրաւականօրէն ձեւակերպէր Օսմանեան կայսրութեան տրոհումը։…

Միջազգային հարթակներում ինտեքսաւորուած “Universidad y Sociedad” գիտական ամսագրում վերջին տարիներին հրապարակուել են «գիտական» մի շարք յօդուածներ, որոնք ունեն քաղաքական կողմնակալ մօտեցումներ, ընդգծուած հակահայկական ու հակագիտական ուղղուածութիւն, պարունակում են բացայայտ կեղծիք, թշնամական վերաբերմունք Հայաստանի Հանրապետութեան ու հայերի նկատմամբ։ Հրապարակուած յօդուածներում, մասնաւորապէս՝ Այս նամակով «Գեղարդ» գիտավերլուծական հիմնադրամը հրաւիրում է «Universidad y Sociedad» ամսագրի խմբագրական…

Այս տարի Մայիսի 9-ին, երբ նշւում էր Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմում յաղթանակի 80ամեակը, նորից հանրութեան շրջանում քննարկման առարկայ դարձաւ հայերի մասնակցութեան հարցը այդ պատերազմում։ Միֆ առաջին։Երկու ժողովուրդների մասնակցութիւնը այդ պատերազմում։ Ի զարմանս շատերի, որոշ մարդիկ առաջին անգամ իմացան, որ հայերի մասնակցութիւնը այդ պատերազմում եղել է չափազանց ոչ համաչափ, ի տարբերութիւն օրինակ…

Այսօր Պաթումի չարաբաստիկ պայմանագրի օրն է, որը կնքուեց նորաստեղծ 6 օրական Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Օսմանեան Թուրքիայի միջեւ, 1918թ֊ի Յունիսի 4֊ին։ Կայ վարկած, որ Պաթումում գտնուող հայկական պատուիրակութիւնը տեղեակ չի եղել 1918թ֊ի մայիսեան հերոսամարտերի ու հայկական յաղթանակների մասին, իսկ թուրքական պատուիրակութիւնը տեղյակ է եղել։ Հետեւաբար, փոքրիկ հողակտորի վրայ հայկական պետութիւն ունենալու…