(ԾՆՆԴԵԱՆ 150-ԱՄԵԱԿԻՆ ԱՌԻԹՈՎ) Ներածական Հայ ժողովուրդի պատմութեան մէջ կան այնպիսի անհատներ, որոնց անունները կը դառնան տիեզերական՝ ոչ թէ լոկ իրենց գործերու առատութեան համար, այլ մեր դարաւոր ինքնութեան շունչը մարմնաւորած ըլլալնուն համար։ Այդ սքանչելի մեծերուն շարքին է Հրաչեայ Աճառեանը. մարդ, որուն կեանքը բառ դարձաւ, իսկ բառը՝ գիրք, շունչ, ազգ եւ յաւերժութիւն։…

          Դարավերջին ախտ է եթերի լատինատառ հայերէնը, որ երբեմն կը գրուի, նաեւ խօսափողէն, որպէս ճառ ընթերցուելու համար: Մի՛ հարցնէք ի՞նչ ընելու, ո՞ր սնափառութեան եւ ո՞ր ազգային համարուած պատեհապաշտութեան տուրք տալու համար այդ կ’ըլլայ: Մեսրոպեան տառերով գրուող հայերէնն ալ յաճախ փարսախներով հեռու է հայերէնի քերականութեան, ուղղագրութեան եւ հոլովական կանոններէն, նաեւ երբ…

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ Թէեւ դպրոցը, եկեղեցին, մամուլն ու մշակութային միութիւնները կենսական դեր ունին վտանգուած լեզուներու պահպանման մէջ, սակայն ընկերալեզուաբանական իրականութիւնը կը հաստատէ անվիճելի ճշմարտութիւն մը` լեզուի գոյութեան գլխաւոր երաշխաւորը տունն է: Լեզուի մը մահուան, պահպանման կամ վերակենդանացման ճակատագիրը կը վճռուի ընտանեկան յարկին տակ: Ուստի, եթէ կը փնտռենք արեւմտահայերէնի` վտանգուած լեզուի մը, փրկութեան…

Ահաւասիկ տեսարան մը, որ տեղի կ՛ունենայ ու կը կրկնուի հայ ընտանիքներու մէջ աշխարհի ամբողջ տարածքին. ծնողք կամ մեծ հայր ու մայրեր կը խօսին իրենց զաւկին կամ թոռան հետ մայրենի լեզուով՝ հայերէն, զաւակները կամ թոռները կատարեալ կը հասկնան իւրաքանչիւր բառ, ապա, կը պատասխանեն՝ անջանադիր վստահութեամբ, անգլերէնով կամ այլ «մեծամասնական» լեզուով մը, ինչպէս են ֆրանսերէնը, արաբերէնը, սպաներէնը կամ ռուսերէնը՝ համապատասխան…

Այսօր ես իմ Կաղանդ Պապուկս ստեղծեցի: Տեսքով շատ դիւրեկան ու բարի է, բայց անոր կը պակսի կենարար շունչը, որպէսզի խօսի, շարժի, քալէ եւ իր խաղերով զուարթացնէ սիրտերը: -Որքա՜ն գրաւիչ ես սիրելի, Կաղանդ Պապո՛ւկս, երանի՜ իսկական ըլլայիր ու հետս հաղորդակցէիր եւ ես քեզի պատմէի այս տարուայ ընթացքին կեանքիս անցուդարձերը: Ոմանք շատ…

Տարիներէ ի վեր քալած ճամբուս վրան էի, երբ յանկարծ դէմս կանգ առաւ անծանօթ երիտասարդ մը, որ ծանօթի մը պէս, այնքան համարձակ երեսս ի վեր նայելով՝  – Դո՛ւն քանի՞ տարեկան ես, հարցուց: Լսածիս ու տեսածիս դիմաց անակնկալի եկած պահ մը շուարեցայ, բայց անմիջապէս՝  – Մազերուս ճերմակ գոյնը քեզի համար ցուցանիշ մը…

«Իմաստունները իրենց առջեւ  նպատակներ են դնում, իսկ յիմարները հետեւում  են  իրենց ցանկութիւններին»: Իրվինկ Որեւէ  ժողովրդի ազգութիւնը  փաստելու հիմնական ատաղձն է նախ նրա լեզուն, ապա դարերի ընթացքին կուտակուած աւանդոյթները, մշակոյթն ու արուեստը, նաեւ յայտնագործութիւններն ու նորարարութիւնները: Անժխտելի իրականութիւն է, որ բնութեան մէջ ամէն ինչ փոփոխւում, զարգանում է ժամանակի ընթացքին, լեզուն ներառեալ, եւ…

Նոր քաղաքը դեռ անծանօթ էր իրեն։ Ամիսներու անգործութենէն վերջ, այստեղ տեղափոխուիլը եւ նոր գործ սկսիլը՝ միաժամանակ ուրախութիւն էր ու անհանգստութիւն։ Անկարգ փողոցներ, անծանօթ դիմագիծեր, անսովոր աւանդութիւններ… ամէն ինչ նոր էր։ Դժուար կը համակերպուէր այս քաղաքի աղմկոտ առօրեային։ Այդ օրերուն, երբ դեռ իր տեղը չէր գտած, փոստատան մէջ ընդունուիլը անսպասելի ուրախութիւն…

Արեւմտահայերէնի պահպանման եւ կենսունակութեան շուրջ յառաջացած մարտահրաւէրները աւելի ու աւելի հրատապ դարձած են վերջին տասնամեակին։ Յատկապէս երբ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն 2010-ին արեւմտահայերէնը դասեց «վտանգուած» լեզուներու կարգին, սփիւռքի մէջ անոր ապագան դարձաւ գլխաւոր քննարկման նիւթ: Համայնքային առաջնորդներ, դաստիարակներ, մասնագէտներ եւ ակադեմականներ սկսան միջոցներ եւ ծրագիրներ որոնել  դիմագրաւելու լեզուի անկումը: Անշուշտ, այս խնդիրը միայն…

(Սուրբ Թարգմանչաց Տօնին Առթիւ) Ամէն տարի Հոկտեմբեր ամսուան երկրորդ Շաբաթ օրը Հայ ժողովուրդը կը տօնէ Սուրբ Թարգմանիչներու տօնը: Այս տօնը նուիրուած է պանծացնելու յիշատակը՝ հինգերորդ դարու մեր անմահ թարգմանիչ հայրերուն, որոնք երկնեցին հայ գրականութեան Ոսկեդարը:          Թարգմանչաց շարժումը հայ քրիստոնէութիւնը հայ ժողովուրդին մէջ արմատացնելու եւ մեր ազգային գոյութիւնը ամուր հիմերու վրայ…