1918-ի մայիսեան հերոսամարտերուն մասին մենք շատ խօսած ենք, եւ ամէն անգամ նոր բան մը կը նկատենք կամ կը մոռնանք: Մինչդեռ այդ օրերուն կապուած որեւէ մանրուք պէտք է յիշել, ուսումնասիրել ու ներկայացնել, որովհետեւ այն, ինչ որ տեղի ունեցաւ այդ օրերուն, ոչ թէ պարզապէս պետականութեան վերականգնում էր, այլեւ ունէր համաշխարհային նշանակութիւն, բայց…

«Հայկական գաւառների քաղաքական եւ վարչական ղեկը վարելու համար»…Հայաստանի անկախութեան յայտարարութեան այս վերջին տողին էութիւնը ճիշտ հասկնալու համար պէտք է մօտէն ուսումնասիրել այդ օրերու տագնապալի եղելութիւններու պատմութիւնը։ 1918-ին, Անդրկովկասեան Հանրապետութեան մաս կազմող երեք ազգութիւնները՝ հայերը, վրացիները եւ թաթարները (այսօրուան ազերիները) դեռ շատ հեռու էին իրաւականօրէն սահմանագծուած ազգային հողատարածութիւններ ունենալէ։ Անդրկովկասեան Սէյմը…

Ընթացիկ տարուան մայիս 28-ին Հայաստան կը նշէ իր անկախութեան 107-րդ տարեդարձը: Արդարեւ, մայր հայրենիքի Բագրատունեաց թագաւորութենէն շուրջ 9 դարեր ետք եւ Կիլիկիոյ Ռուբինեանց հարստութենէն շուրջ 5,5 դարեր ետք, անդաստական հայութեան համար Հայաստանի անկախութիւնը բացառիկ հանգրուան մը հանդիսացաւ հայ ժողովուրդի պատմութեան մէջ: Յատկապէս Հայոց ցեղասպանութեան «գողգոթայ»-էն երեք տարիներ ետք Հայաստանի անկախութիւնը…

Ա) Շատ բան գրուած է ու շատ բան խօսուած` մայիս 28-ի պատմակշիռ ու դարադարձիկ նշանակութեան մասին, ու անկասկած որ սերունդէ սերունդ տակաւին շատ բան պիտի ըսուի, թէ ինչո՛ւ հռչակուած է ան իբրեւ մեծագոյնը մեր բոլոր տօներուն մէջ: Մայիս 28-ը մեր մեծ յաղթանակին տօնն է: Ուրեմն, հնարաւոր է յաղթել, նոյնիսկ` անհաւասար…

Ճշմարտութիւնն այն է, որ Սարդարապատի եւ Ապարանի ճակատամարտերում հայոց բանակի յաղթանակի գլխաւոր յենարանը եղել է Արագած լեռը եւ այս երկու ճակատամարտերը մեծ հաշուով մէկը միւսի թիկունքն էին եւ հայկական ուժերի միջեւ կապը խաթարել հնարաւոր չէր։ Հետեւաբար Սարդարապատից Ապարան եւ հակառակ ուղղութեամբ փոխօգնութիւնը գործել է անխափան։ Արագածը Սարդարապատի աջ թեւն էր…

Աբրահամեան Համաձայնագիրները, որոնք ձեռնարկուեցան 2020ին, Թրամփի վարչակազմին օրով (առաջին պաշտօնավարութեան ընթացքին), յատկանշեցին Միջին Արեւելքի դիւանագիտութեան մէջ մեծ փոփոխութիւն մը։ Կոչուած հրէութեան, քրիստոնէութեան եւ իսլամութեան հասարակաց նահապետին անունով՝ Համաձայնագիրներու նպատակը Իսրայէլի եւ արաբական պետութիւններու, ներառեալ՝ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ, Պահրէյն, Մարոք եւ Սուտան, միջեւ յարաբերութիւններու բնականոնացումը կարելի դարձնելն էր՝ առանց պաղեստինեան հակամարտութիւնը…

Այս յօդուածիս տուն տուող առիթը բարեկամի մը հետեւեալ տողերն են, որոնց ձայնակցելու համար է, որ կը գրեմ. «Ես միշտ մերժած եմ «Արեւմտեան Հայաստան, «Պատմական Հայաստան» եւ նման արտայայտութիւնները: Ինծի համար կայ ՄԷԿ Հայաստան: Յոռեգոյն պարագային, կը գործածեմ «Հայաստանի արեւմտեան հատուած», «Հայաստանի արեւելեան հատուած» ու նման արտայայտութիւններ, որով միշտ կը շեշտուի…

«Միայն պատեհապաշտները տեղ կը հասնին, եւնկարագիրը դժուար ժամանակներու առաքինութիւնն է» (ԶՕՐԱՎԱՐ ՇԱՐԼ ՏԸ ԿՈԼ) «Ֆեթիշ» թուականը անցաւ: Քաղաքական իմաստութիւն է հարց տալ, թէ տեսակարար (spécifique) տարբերութիւն ունի՞ն ցեղասպանութիւնը, հայրենահանումը եւ անհայրենիք մնալու դատապարտութիւնը: Դար մը զոհերու մասին խօսեցանք, զանոնք յիշեցինք, «սրբադասեցինք»: Մխիթարութեան հանդէսնե՞ր: Աւանդութիւն յարգելու ցուցադրութիւննե՞ր: Անոնք պարզապէս անզօրութեան խոստովանութիւն…

Խօսքը կը վերաբերի Հայաստան – Թուրքիա բանակցութիւներուն, որոնք երկար ժամանակէ ի վեր տեղի կ’ունենան այս երկու անհաւասարակշիռ երկիրներու միջեւ, մեր հայրենիքին եւ մեր թշնամիին միջեւ, յարաբերութիւնները բնականոն վիճակի վերածելու համար: Թուրքիա մեծ երկիր մըն է, հսկայ բանակի տէր, որուն քիթը մտած է Սուրիոյ մէջ նմանապէս Իրաքի, Լիպիոյ եւ այլուր. ան…

Ազատական գաղափարախօսութեան ընդունումը՝ ըլլա՛յ այդ Հայաստանի թէ Սփիւռքի մէջ, մեծ վտանգ կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդին համար, որ մինչեւ այսօր կը շարունակէ պայքարիլ իր ազգային գոյատեւման եւ մշակութային պահպանման համար, ինչպէս նաեւ աշխարհաքաղաքական հարցերու դէմ: Նոր-ազատականութիւնը, որ հիմնուած է անհատական իրաւունքներու եւ ազատութեան վրայ, կրնայ գրաւիչ թուիլ, բայց իր էութեամբ կը…