Տասնամեակներ շարունակ Ռուսաստանը զարգացնում է քարոզչական գործիքներ եւ ազդեցութեան ռազմավարութիւններ, որոնք թոյլ են տալիս նրան պահպանել վերահսկողութիւնը յետխորհրդային տարածաշրջանի քաղաքականութեան եւ հասարակութիւնների նկատմամբ։ Կրեմլը կիրառում է մանիպուլեացիայի բազմազան մեթոդներ՝ սկսած ապատեղեկատուութիւնից, տնտեսական կախուածութիւնից մինչեւ քաղաքական գործընթացներին միջամտելը։ Հայաստանի օրինակը ցոյց է տալիս, թէ ինչպէս է Ռուսաստանը ապակայունացնում տարածաշրջանի իրավիճակը՝ միաժամանակ ուժեղացնելով իր ազդեցութիւնը։

MUGA-ի վերջին ուսումնասիրութիւնը, որը անցկացուել է INFO OPS Plskai DFRLab հիմնադրամների կողմից Հայաստանի տեղեկատուական տարածքում, մանրամասնօրէն փաստաթղթաւորում է ռուսական ապատեղեկատուական եւ քարոզչական գործողութիւնների ազդեցութիւնը։ Ուսումնասիրութիւնը ընդգրկում է 2024 թուականի Սեպտեմբերից մինչեւ Դեկտեմբերի վերջ ընկած ժամանակահատուածը։ Վերլուծելով, թէ ինչպէս են տեղեկատուական մանիպուլեացիաները (FIMI) ապակայունացնում հասարակութիւնները, ուժեղացնում քաղաքական բեւեռացումը եւ թուլացնում Հայաստանին տրամադրուող միջազգային աջակցութիւնը։ Դրա արդիւնքները լոյս են սփռում ժամանակակից տեղեկատուական պատերազմների մասշտաբների եւ դրանց երկարաժամկէտ հետեւանքների վրայ։

Ապատեղեկատուութիւնը որպէս Կրեմլի ռազմավարութեան հիմք

Ապատեղեկատուութիւնը ռուսական արտաքին քաղաքականութեան զինանոցի ամէնակարեւոր գործիքներից մեկն է։ Դրա նպատակն է խաթարել յետխորհրդային երկրների քաղաքական եւ սոցիալական կայունութիւնը, ինչպէս նաեւ նրանց իշխանութիւնների կարողութիւնը՝ վարելու անկախ արտաքին քաղաքականութիւն։

Կրեմլը օգտագործում է իր գերիշխանութիւնը տնտեսութեան, լրատուամիջոցների եւ քաղաքականութեան ոլորտներում՝ յետխորհրդային երկրներում հովանաւորչական ցանց կառուցելու համար։ Այս ցանցը թոյլ է տալիս Ռուսաստանին ձեւաւորել քաղաքական կարեւոր որոշումներ, ապակայունացնել իր ազդեցութեանը հակադրուող ընդդիմութեանը եւ ուժեղացնել ռուսամէտ տրամադրութիւնները այդ երկրների հասարակութիւններում։

Հայաստանը Կրեմլի ճնշման տակ

Տնտեսական կախուածութիւն

Հայաստանի տնտեսութեան հիմնական ոլորտները՝ էներգետիկան, հեռահաղորդակցութիւնը, հանքարդիւնաբերութիւնը եւ ֆինանսները, վերահսկւում են ռուսական ընկերութիւնների կողմից։ Օրինակ՝ «Գազպրոմ Արմենիա» ռուսական ընկերութիւնը մենաշնորհ ունի երկրում բնական գազի մատակարարման հարցում, ինչը թոյլ է տալիս Ռուսաստանին տնտեսական ճնշում գործադրել ռազմավարական պահերին։

Քաղաքական մանիպուլեացիա

2018 թուականի յեղափոխութիւնը, որը Նիկոլ Փաշինեանին բերեց իշխանութեան, սկզբում ընկալուեց որպէս Հայաստանում ժողովրդավարական փոփոխութիւնների դրսեւորում։ Սակայն Կրեմլի գործողութիւնները արագօրէն չէզոքացրին Փաշինեանի արեւմտամէտ ձգտումները։ Նրա կառավարութիւնը, որը սկզբում համարւում էր բարեփոխիչ, գործնականում դարձաւ Ռուսաստանի շահերը տարածաշրջանում իրականացնելու գործիք։

Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմը որպէս ռուսական գերիշխանութեան գործիք

2020 թուականի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութիւնը ռուսական ներգրաւուածութեան ամէնավառ օրինակներից մէկն է տարածաշրջանի ապակայունացման գործում։

Ռուսաստանի ռազմական եւ քաղաքական աջակցութիւնը

Փաստերը ցոյց են տալիս, որ ռուս զինուորական अधिकारीներ ներկայ են եղել Հայաստանի պաշտպանութեան նախարարութիւնում պատերազմի ժամանակ՝ փաստացի ղեկավարելով դրա գործողութիւնները։ Միաժամանակ Կրեմլը բանակցութիւններ էր վարում Ատրպէյճանի հետ հրադադարի պայմանների շուրջ՝ ապահովելով իրեն որպէս միջնորդի դեր եւ ամրապնդելով իր ազդեցութիւնը տարածաշրջանում։ Աւելին, հակամարտութեան աւարտից յետոյ Լեռնային Ղարաբաղում ռուսական խաղաղապահ ուժերի տեղակայումը Մոսկուային լրացուցիչ գործիք է տալիս Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի նկատմամբ վերահսկողութիւն իրականացնելու համար։

Քարոզչութիւն եւ ապատեղեկատուութիւն

Ռուսական լրատուամիջոցները, ինչպիսիք են «Սպուտնիկ Արմենիան», եւ ռուսամէտ բլոգերները հիմնական դեր են խաղացել Հայաստանում հասարակական կարծիքի մանիպուլեացիայի գործում պատերազմի ժամանակ։ Ապատեղեկատուութեան նպատակն էր թուլացնել հայ հասարակութեան եւ զինուած ուժերի մարտական ոգին, ինչպէս նաեւ Ռուսաստանին ներկայացնել որպէս տարածաշրջանում կայունութեան միակ երաշխաւոր։

Ռուսամէտ եւ ծայրայեղական պահպանողական խմբերը Հայաստանում

Հայաստանում գործում են բազմաթիւ խմբեր, որոնք քարոզում են ռուսամէտ եւ ծայրայեղական պահպանողական պատումներ։ Նրանց գործունէութիւնը նպաստում է հասարակութեան մէջ բաժանումների առաջացմանը եւ Մոսկուայից կախուածութեան ամրապնդմանը։

Առաջին խումբ՝ եզրային միջավայրեր

Առաջին խմբի հիմքը կազմում են փոքր, ծայրայեղ աջ էթնոնացիոնալիստական կազմակերպութիւնները եւ փոքր քաղաքական կուսակցութիւնները։ Նրանց ազդեցութիւնը սահմանափակ է, սակայն յաճախ օգտագործւում են աւելի ազդեցիկ կառոյցների կողմից՝ ռուսամէտ պատումները տարածելու համար։

Երկրորդ խումբ՝ հիմնական կուսակցութիւններ եւ առաջնորդներ

Երկրորդ խումբը ներառում է ազդեցիկ քաղաքական կուսակցութիւններ, կրօնական առաջնորդներ եւ հասարակական հեղինակութիւններ, որոնք հիմնական դեր են խաղում ռուսամէտ գաղափարների քարոզչութեան մէջ։ Հիմնական հոսքի լրատուամիջոցները եւ սոցիալական ցանցերը օգտագործւում են որպէս գործիքներ՝ նրանց ուղերձները տարածելու համար։

Ռուսամէտ քարոզչութեան հիմնական պատումները

1. Աւանդական արժէքների պաշտպանութիւն

Քարոզչութիւնը ընդգծում է, որ Ռուսաստանը եւ Հայաստանը կիսում են ընդհանուր հոգեւոր եւ մշակութային արժէքներ, որոնք վտանգուած են Արեւմուտքի ազդեցութեան պատճառով։ Աւանդական արժէքները ներկայացւում են որպէս ազգային ինքնութեան հիմք, եւ դրանց պաշտպանութիւնը ռուսամէտ ծայրայեղական պահպանողականների հիմնական ուղերձն է։

• Ազգային ինքնութեան սպառնալիք

Ռուսամէտ պատումները յաճախ ենթադրում են, որ Հայաստանի իշխանութիւնները դաւաճանում են ազգին՝ համագործակցելով Արեւմուտքի հետ եւ հրաժարուելով ազգային արժէքների պաշտպանութիւնից։ Արեւմուտքը ներկայացւում է որպես ագրեսոր, որը փորձում է Հայաստանին պարտադրել օտար գաղափարախօսութիւններ եւ վերահսկել նրա հասարակութիւնը։

Արեւմուտքի անգործութիւնը ռուսական գործողութիւնների նկատմամբ

Չնայած Հայաստանում Ռուսաստանի կործանարար գործողութիւնների բազմաթիւ ապացոյցների, Արեւմուտքի արձագանքը անբաւարար է եղել։ Արեւմտամէտ ընդդիմադիր ուժերին աջակցութեան բացակայութիւնը եւ պատժամիջոցների անհամապատասխան քաղաքականութիւնը թոյլ են տուել Ռուսաստանին շարունակել ամրապնդել իր ազդեցութիւնը տարածաշրջանում։ Արեւմուտքը բաւարար աջակցութիւն չի ցուցաբերում Հայաստանում ժողովրդավարական փոփոխութիւններին, ինչը թուլացրել է արեւմտամէտ ուժերի դիրքերը։

Յանձնարարականներ Արեւմուտքի համար

Ռուսաստանի ազդեցութեանը արդիւնաւէտօրէն հակազդելու համար անհրաժեշտ են աւելի վճռական գործողութիւններ.

• Հետախուզական համակարգման աւելացում. Արեւմտեան երկրները պէտք է աւելի ինտենսիւօրէն պայքարեն տարածաշրջանում Ռուսաստանի կողմից եկող հետախուզական սպառնալիքների դէմ։
• Անկախ լրատուամիջոցների աջակցում. Հայաստանում անկախ լրագրութիւնը կարող է հիմնական դեր խաղալ ապատեղեկատուութեան դէմ պայքարում։
• Ժողովրդավարական ընդդիմութեան հետ գործընկերութեան կառուցում. Արեւմուտքը պէտք է ակտիւօրէն աջակցի ժողովրդավարական ուժերին՝ ուսուցման, ռազմավարական խորհրդատուութեան եւ ֆինանսական օգնութեան միջոցով։
• Դիւանագիտական ակտիւութեան աւելացում. Պրիւսէլը եւ Ուաշինկթընը պէտք է աւելի վճռականօրէն կիրառեն Ռուսաստանի նկատմամբ պատժամիջոցները եւ աջակցեն Հայաստանում ժողովրդավարական բարեփոխումներին։

Եզրակացութիւն

Հայաստանի օրինակը ցոյց է տալիս, թէ որքան արդիւնաւէտ է Ռուսաստանը օգտագործում քարոզչութեան եւ ազդեցութեան գործիքները յետխորհրդային տարածաշրջանում։ Կրեմլը ոչ միայն ապակայունացնում է իրավիճակը մերձաւոր արտասահմանի երկրներում, այլեւ օգտագործում է ներքին սոցիալական եւ քաղաքական բաժանումները՝ իր դիրքերն ամրապնդելու համար։ Արեւմուտքը, չնայած այս գործողութիւններին հակազդելու գործիքներ ունենալուն, պէտք է աւելի վճռականօրէն գործի՝ աջակցելով տարածաշրջանում ժողովրդավարութեանը եւ անկախ հաստատութիւններին։

Աղբիւրը՝ https://disinfodigest.pl